Voor veel ondernemers is een aandeelhoudersovereenkomst iets voor “later”. Voor veel accountants is het een juridisch thema waar ze liever voorzichtig rondheen werken. Maar net daar schuilt een reëel risico. Want indien je als accountant het gesprek over aandeelhoudersafspraken niet proactief voert, laat je niet alleen kansen liggen, maar stel je jouw kantoor ook bloot aan mogelijke reputatieschade en aansprakelijkheidsdiscussies.
Volgens Loïc Matthys, advocaat bij Mace en medeontwikkelaar van The Blueprint, is het tijd om dat taboe te doorbreken.
“Dit gaat niet over juridiseren, maar over professioneel vooruitdenken”, zegt hij.
65% van de groeibedrijven valt uiteen
De cijfers zijn alleszins ontnuchterend: 65% van de groeibedrijven valt uiteindelijk uiteen door conflicten tussen aandeelhouders. Dat zijn geen randgevallen, maar structurele breuklijnen in ondernemingen met ambitie.
Tegelijk ben je als accountant vaak de enige adviseur die vanaf de oprichting tot ver voorbij de groeifase betrokken blijft. Advocaten, notarissen of consultants passeren op sleutelmomenten. Jij zit structureel mee aan tafel.
“Als er één partij is die het volledige traject van een onderneming overschouwt, dan is het de accountant”, zegt Matthys. “Dan kan je moeilijk stellen dat aandeelhoudersafspraken buiten jouw scope vallen.”
Wie het thema niet aankaart, riskeert meer dan gemiste adviesinkomsten. Bij een conflict wordt al snel teruggeblikt: wie had ons hierop moeten wijzen? Waarom zijn we hier nooit over bevraagd? De kans dat de accountant in dat gesprek wordt genoemd, is reëel.
Jong versus matuur: andere dynamiek, ander risico
De kans op conflicten verschilt naargelang het type onderneming. Bij jonge bedrijven met startende vennoten – vaak dertigers met sterke groeiambities – is de kans op een clash bijzonder groot. Visies evolueren, privélevens veranderen en succes zet druk op onderlinge verhoudingen.
Maar ook bij matuurdere bedrijven schuilt gevaar. Daar is de kans op een open conflict misschien kleiner, maar de potentiële schade vaak veel groter. Denk aan ondernemingen met tientallen werknemers, opgebouwde reserves en een stevige marktpositie. Een breuk tussen aandeelhouders kan daar miljoenenwaarde vernietigen.
“Hoe groter en ouder het bedrijf, des te complexer de gevolgen van een conflict”, zegt Matthys. “En net daar is het onbegrijpelijk dat afspraken soms nog altijd ontbreken of gebaseerd zijn op een verouderd template.”
Drie kinesisten en een gestolen envelop
Dat het effectief mis kan lopen, illustreert de Gentse advocaat met een herkenbaar voorbeeld. “Drie kinesisten – samen afgestudeerde vrienden – starten samen een praktijk. Alles verloopt vlot, tot een van hen plots wil stoppen om privéredenen. Of ziek wordt. Of, in het slechtste geval, geld uit de praktijk haalt zonder overleg.”
Zonder duidelijke afspraken ontstaat dus discussie. Wat is het aandeel waard? Mag iemand zomaar uitstappen? Wat met de patiëntenportefeuille? Wie beslist als twee vennoten het eens zijn en de derde niet?
“Dat zijn geen uitzonderlijke situaties”, zegt Matthys. “Het zijn scenario’s die we keer op keer zien terugkomen. En toch worden ze bij de start zelden besproken.”
De accountant moet het gesprek openen
Een belangrijk probleem is dat cliënten mogelijke conflicten zelden zelf op tafel leggen. Ondernemers starten vanuit vertrouwen en enthousiasme. Het bespreken van exit-scenario’s of conflictmechanismen voelt ongemakkelijk.
“Je mag niet verwachten dat klanten spontaan vragen naar een aandeelhoudersovereenkomst”, aldus Matthys. “Dat is net de rol van de accountant: het thema op een rustige, professionele manier agenderen.”
Dat vraagt geen juridische uiteenzetting van dertig pagina’s, wel gerichte vragen. “Wat als één van de aandeelhouders wil uitstappen? Wat bij langdurige ziekte? Wat als de aandeelhoudersmeerderheid een andere koers wil varen dan de minderheid? Door die scenario’s tijdig te bespreken, positioneert de accountant zich als echte trusted advisor.”
“Bovendien blijkt uit bevragingen dat proactief advies bij jonge ondernemers met voorsprong de belangrijkste factor is in de waardering van hun accountant. Wie wacht tot het conflict zich aandient, loopt dus niet alleen risico, maar mist ook een duidelijke differentiatiekans”, bevestigt Matthys.
Geen schrik voor fouten
Toch blijft er terughoudendheid. Veel accountants voelen zich onvoldoende juridisch onderlegd om dit thema zelf te behandelen. Dat leidt ofwel tot uitstel, ofwel tot het gebruik van standaardtemplates die onvoldoende zijn afgestemd op de specifieke situatie.
Volgens Matthys is die schrik onnodig. “Met de juiste tool kan je geen fundamentele fouten maken. The Blueprint is zo opgebouwd dat je systematisch alle relevante scenario’s doorloopt. Het dwingt je om niets over het hoofd te zien.”
De tool ondersteunt zowel accountants die zelf het gesprek willen voeren als kantoren die liever doorverwijzen.
“Het is geen alles-of-nietsverhaal”, benadrukt Matthys. “Ofwel begeleid je het proces zelf met ondersteuning, ofwel verwijs je gericht door. Maar niets doen is vandaag geen optie meer.”
Van morele plicht naar strategische keuze
Aandeelhoudersafspraken zijn dus meer dan een juridische formaliteit. Ze raken aan continuïteit, waardecreatie en relationele stabiliteit binnen ondernemingen. Voor accountants betekent dit dat ze een sturende rol moeten opnemen, ook als de klant daar niet expliciet om vraagt.
Wie dat consequent doet, beschermt niet alleen zijn cliënt, maar ook zichzelf. Hij vermindert het risico op verwijten achteraf, versterkt zijn positie als vertrouwenspersoon en creëert bijkomende adviesopportuniteiten.
Of zoals Matthys het samenvat: “Een accountant die vandaag zwijgt over aandeelhoudersafspraken, neemt morgen een risico. Niet alleen voor zijn klant, maar ook voor zijn eigen geloofwaardigheid.
