Economisch onderzoek biedt nieuw inzicht in het systematisch misbruik van legale economische structuren voor criminele doeleinden.
De onderzoekers stellen vast dat gemeenten met hoge criminaliteitscijfers een paradoxale bloei aan bedrijvigheid kennen. Tegelijkertijd blijkt dat net in deze gemeenten relatief meer ondernemingen failliet gaan – waarbij in sommige gevallen bijna de helft van die faillissementen gelinkt kan worden aan criminele activiteiten zoals witwassen, corruptie en faillissementenfraude.
Brusselse gemeenten spannen de kroon
Sint-Joost-ten-Node staat bovenaan de lijst. De gemeente telt een opvallend groot aantal bedrijven per inwoner (16,22%), en behoort daarmee tot de gemeenten met de hoogste activiteitsgraad van België. Dit wijst op het eerste gezicht op ondernemingszin en positieve economische dynamiek.
Sint-Joost-ten-Node heeft opvallend veel bedrijven maar ook de hoogste faillissementsgraad van het land (1,67%).
Met andere woorden, in deze gemeente gaan relatief meer bedrijven overkop dan elders in België. Die opvallende combinatie van veel bedrijvigheid en relatief meer faillissementen roept vragen op. Zeker wanneer blijkt dat bijna de helft (45,84%) van de failliete ondernemingen gelinkt kan worden aan criminele activiteiten.
Anderlecht volgt op de tweede plaats. De gemeente heeft een activiteitsgraad van 13,13% en een faillissementsgraad van 1,51%. Eén op de drie failliete bedrijven (32,45%) heeft banden met criminaliteit. Sint-Jans-Molenbeek maakt de top drie compleet met een activiteitsgraad van 11,08%, een faillissementsgraad van 1,28% en een criminele connectie bij 36,06% van de failliete bedrijven.
Een heel ander beeld zien we in Vlaamse steden. Gent, met een vergelijkbare activiteitsgraad (14,42%), heeft een faillissementsgraad die drie keer lager ligt (0,55%). Ruim 21,42% van de failliete bedrijven in de stad heeft banden met criminaliteit. Ook in Antwerpen – dat na Schaarbeek de vijfde hoofste faillissementsgraad van het land heeft (0.96%) bij een activiteitsgraad van 14.09% – kan slechts 13.60% van de failliete bedrijven aan criminele activiteiten gelinkt worden.
Drie kernelementen
“We onderzochten hoe bedrijven met elkaar verbonden zijn via gemeenschappelijke bestuurders en op die manier clusters vormen”, zeggen Thomas Selleslagh (PhD, Zelfstandig onderzoeker bij Companyweb, onderdeel van Altares Dun & Bradstreet) en Marie-Laure Vandenhaute (PhD, Professor Accounting en Auditing aan de VUB). “Daaruit blijkt dat faillissementen niet willekeurig optreden, maar geconcentreerd voorkomen binnen bepaalde bedrijfsclusters. Bovendien duiken in die clusters opvallend vaak bedrijven op die gelinkt zijn aan strafrechtelijke veroordelingen – van faillissementsfraude tot witwassen of betrokkenheid bij criminele organisaties.”
“Het lijkt hier niet om toevallige oplichters te gaan, maar om het systematisch misbruiken van bedrijfsstructuren door georganiseerde criminaliteit.”
Het onderzoek belicht naast strafrechtelijke veroordelingen ook drie andere opvallende kenmerken van bedrijven in faillissementsclusters. Ten eerste valt de hoge mate van mobiliteit op. Deze bedrijven voeren opvallend veel adreswijzigingen door, wat suggereert dat ze op de vlucht zijn. Het tweede kenmerk is de gebrekkige financiële rapportering. Zo publiceren deze bedrijven hun jaarrekeningen dikwijls te laat of zelfs helemaal niet. Het derde kenmerk is het hoge aantal bestuurswissels, vooral vlak voor het faillissement. “Waar een doorsnee bestuurder gemiddeld bij twee bedrijven betrokken is, beheren bestuurders in faillissementsclusters simultaan acht tot tien bedrijven.”, legt Selleslagh uit.
De vorige regering introduceerde de Directie Integriteitsbeoordeling voor Openbare Besturen (DIOB) om malafide handelaren aan te pakken, maar deze wet focust vooral op specifieke sectoren. “Ons onderzoek toont echter aan dat verdachte faillissementen in alle sectoren voorkomen”, zegt Selleslagh. “De resultaten onderstrepen de meerwaarde van een datagestuurde aanpak die verdachte bedrijfspatronen opspoort, ongeacht de sector.
“De juiste balans vinden tussen economische criminaliteit effectief aanpakken zonder legitiem ondernemerschap te belemmeren”
“Eén van de grootste uitdagingen die uit het onderzoek naar voren komt, ligt in het vinden van de juiste balans: economische criminaliteit effectief aanpakken zonder legitiem ondernemerschap te belemmeren. Zoals de onderzoeksdata aantonen, is de problematiek geografisch geconcentreerd, met een aanzienlijk hoger percentage crimineel verbonden faillissementen in bepaalde gemeenten. Verder nemen we duidelijke verschillen waar tussen bedrijven met en zonder criminele connecties. Een gerichte aanpak die rekening houdt met deze geografische en bedrijfseigen kenmerken, zou de effectiviteit van handhavingsmaatregelen kunnen vergroten,” sluit prof. Vandenhaute af.
Foto: Edison McCullen via Wikimedia Commons
