Een jonge accountant heeft een klantgesprek voorbereid. Voor het eerst mag die een belangrijk deel van het gesprek voeren. Na enkele minuten stelt de klant een onverwachte vraag. De jonge medewerker twijfelt. De manager kent het antwoord en neemt het gesprek over.
Efficiënt. De klant is geholpen. Het dossier kan verder.
Maar wat heeft de jonge accountant geleerd? Daar zit een van de belangrijkste uitdagingen voor accountantskantoren van de komende jaren.
De traditionele ervaringsladder verandert. We automatiseren precies het werk waarmee jonge accountants vroeger leerden om ervaren accountants te worden. Dat probleem werd in eerdere artikels van AccountancyVandaag reeds aangekaart.
Ook hogescholen en andere onderwijsinstellingen zoeken naar antwoorden. Er komt meer aandacht voor technologie, kritisch denken, communicatie, samenwerking en professionele vaardigheden. Maar zodra afgestudeerden bij ons binnenstappen, verschuift de verantwoordelijkheid. Dan wordt de vraag niet alleen of jonge accountants klaar zijn voor het kantoor van morgen.
De vraag is: Is ons kantoor klaar voor de manier waarop zij morgen moeten leren?
Opleiden versus echt leren
Accountantskantoren investeren veel in opleiding: technische studiedagen, webinars, softwaretrainingen, interne opleidingen en permanente vorming. Allemaal nodig. Maar een opleiding volgen is nog niet hetzelfde als leren.
Veel belangrijke leermomenten ontstaan elders en anders. Tijdens dat eerste klantgesprek. Wanneer een dossier ergens anders staat dan verwacht. Bij een moeilijke mail van een ondernemer. Wanneer iemand tijdens een review ontdekt dat die iets over het hoofd heeft gezien. Of wanneer een collega na een gesprek vraagt: Waarom koos je eigenlijk voor die aanpak?
Daar ontstaat een ander leerproces. De leersituatie en context is er al. Ze zit verborgen in het dagelijkse werk. De vraag is alleen of we ze benutten.
Ruimte en tijd maken voor ontwikkeling
Stel dat een ervaren manager een klantvraag in twintig minuten kan oplossen, terwijl een jonge collega er drie kwartier voor nodig heeft. Wat doen we? Vanuit efficiëntie is het antwoord snel gegeven. Vanuit ontwikkeling misschien niet.
Leren kost soms eerst tijd. Leren vraagt dat de ervaren accountant even niet ingrijpt. Dat iemand mag zoeken, een vraag mag stellen waarvan het antwoord voor de senior vanzelfsprekend lijkt, zelf een gesprek voert of een herstelbare fout maakt. Dat kost vandaag tijd. Maar het kan morgen tijd opleveren.
Wie zelf probeert, gerichte feedback krijgt en begrijpt waarom iets wel of niet werkt, bouwt sneller het vermogen op om zelfstandig te handelen.
Misschien moeten we productiviteit daarom niet alleen meten aan wat iemand vandaag afwerkt, maar ook aan het professionele vermogen dat we voor morgen opbouwen.
Daarvoor is vertrouwen nodig. Want wat gebeurt er wanneer een jonge accountant denkt dat iedere fout invloed heeft op hoe anderen naar die persoon kijken? Dan worden fouten gemakkelijker verborgen.
Wat gebeurt er wanneer een vraag stellen voelt als toegeven dat je iets niet kunt? Dan worden minder vragen gesteld. En wanneer een afwijkende mening vooral als lastig wordt ervaren? Dan leren mensen uiteindelijk vooral wat ze beter niet zeggen.
Een sterke leeromgeving verlaagt de professionele lat niet. Integendeel. Ze creëert een omgeving waarin mensen sneller zichtbaar durven maken wat ze nog niet beheersen. Daar begint ontwikkeling.
Professionele ontwikkeling gaat bovendien over meer dan technische kennis
Een jonge accountant ontdekt tijdens een klantgesprek misschien dat luisteren vanzelf gaat, maar dat een moeilijke boodschap brengen lastig blijft. Een ander merkt dat onzekerheid leidt tot defensief gedrag. Nog iemand anders kan een complexe fiscale analyse perfect maken, maar krijgt ze moeilijk helder uitgelegd aan een ondernemer.
Dat leer je niet uit een cursusboek. Daarvoor zijn ervaring, observatie, introspectie en feedback nodig. Een manager kan na een gesprek zeggen: “Je had beter dit gezegd.”
Maar die kan ook vragen: “Wat zag je bij de klant gebeuren toen je dat zei?”
En vervolgens: “Wat gebeurde er op dat moment bij jezelf?”
Dat tweede gesprek ontwikkelt niet alleen kennis. Het helpt iemand zichzelf als professional beter leren kennen. We verwachten steeds meer zelfsturing van jonge professionals. Ze willen autonomie, impact hebben, hun talenten inzetten en tegelijk samen doelen bereiken. Maar zelfstandig worden doe je vreemd genoeg niet alleen. Je hebt anderen nodig om jezelf te ontwikkelen.
Een collega die iets ziet wat jij nog niet ziet. Een senior die een vraag stelt in plaats van onmiddellijk het antwoord te geven. Een klant die anders reageert dan verwacht. Een team waarin twijfel of een afwijkende mening uitgesproken mag worden.
Zo wordt het kantoor zelf een leeromgeving. Niet alleen tijdens opleidingen of evaluatiegesprekken, maar op een gewone dinsdagmorgen, vlak na een moeilijk klantgesprek.
De waarde van extern veilig oefenen
Niet alles hoeft echter op de werkvloer geleerd te worden. Soms moet je eerst buiten het kantoor kunnen oefenen. Sommige vaardigheden zijn juist moeilijk te oefenen wanneer de klant tegenover je zit, de deadline nadert of je leidinggevende meekijkt. Experimenteren voelt anders wanneer een fout onmiddellijk gevolgen kan hebben.
Daarom kan een tweede leeromgeving waardevol zijn: een veilige setting buiten het kantoor, bij een opleidingsverstrekker die gespecialiseerd is in ervarings- en mensgericht leren voor medewerkers van accountantskantoren.
Niet om naar een hele dag theorie te luisteren, maar om situaties te ervaren. Een moeilijk klantgesprek voeren. Feedback geven aan een collega. Omgaan met weerstand. Een advies helder formuleren. Grenzen aangeven. Een fout bespreekbaar maken. Luisteren zonder onmiddellijk met een oplossing te komen.
Je probeert. Je merkt wat er gebeurt. Je krijgt feedback. Je reflecteert. En je probeert opnieuw.
Daar mag een gesprek mislukken. Sterker nog: soms zit juist in die mislukte poging het grootste leermoment.
Een externe leeromgeving kan bovendien ruimte bieden voor onderwerpen die binnen het eigen kantoor gevoeliger liggen. Onzekerheid. Frustratie. Samenwerking. De relatie met een leidinggevende. De angst om fouten te maken. Of de vraag: wat voor professional wil ik eigenlijk worden?
Het alternatief voor leren op kantoor is dus niet terugkeren naar het klassieke leslokaal. Het interessante zit juist in de combinatie. Veilig oefenen buiten het kantoor, bewust toepassen binnen het kantoor, feedback krijgen en opnieuw proberen.
Zo worden opleiding en werk geen afzonderlijke werelden, maar versterken ze elkaar.
Begeleiders moeten ook leren
Tenslotte. Als jonge accountants anders moeten leren, kunnen ervaren accountants hen dan ook anders begeleiden? Een goede accountant is niet automatisch een goede opleider.
Leren begeleiden vraagt andere vaardigheden: observeren, luisteren, goede vragen stellen, feedback geven, iemand laten zoeken en weten wanneer je moet ingrijpen en wanneer juist niet.
Soms betekent het ook taboes durven doorbreken. Een fout bespreken. Spanning in een team benoemen. Onzekerheid toelaten. Of als manager zelf durven zeggen: “Dat gesprek heb ik eigenlijk niet goed aangepakt.”
Wie een lerende organisatie wil bouwen, moet daarom niet alleen investeren in jonge medewerkers. Ook de mensen die anderen helpen leren, moeten leren.
Misschien is de nieuwe leerladder geen ladder. We zoeken vandaag naar nieuwe sporten omdat de oude verdwijnen. Misschien moeten we verder kijken.
De nieuwe leerladder is niet alleen een opleidingsprogramma. Het is een samenspel van omgevingen waarin mensen kunnen ervaren, feedback krijgen, reflecteren en opnieuw proberen.
Soms gebeurt dat in een veilige opleidingssetting. Soms in een team. Soms tijdens een review. En soms tijdens dat klantgesprek waarin de manager het antwoord al kent, maar besluit nog even te wachten.
Conclusie
De echte uitdaging is dus niet alleen nieuwe opleidingen ontwikkelen. Het is ‘leren’ opnieuw verweven met het professionele leven.
Daarom is misschien niet de belangrijkste vraag hoeveel uren opleiding een accountantskantoor aanbiedt. Maar wel : Als een jonge accountant morgen bij ons begint, waar krijgt die dan de ruimte om te proberen, te twijfelen, feedback te krijgen en daardoor iedere week een iets betere professional te worden?
Ben Peeters
Accountant en ondernemer bij Business minds
Onze columnisten zijn experts in de accountancy in brede zin. Ze schrijven in eigen naam. Deze opiniebijdragen hebben geen commercieel doel maar willen ons aan het denken zetten.
