Wanneer artificiële intelligentie voorbereidt, wie controleert, neemt verantwoordelijkheid en tekent?
Artificiële intelligentie vindt snel haar weg naar accountantskantoren. Ze leest facturen, koppelt gegevens, bereidt brieven voor, vat documenten samen, detecteert anomalieën en kan al een eerste ontwerp van een fiscale of boekhoudkundige analyse opstellen. De vraag is dus niet langer of de beroepsgroep AI zal gebruiken, maar hoe zij vertrouwen rond de resultaten organiseert.
Binair debat
Het debat wordt vaak te binair gevoerd: zal AI de accountant vervangen? Die vraag mist de kern. In gereglementeerde beroepen zit de waarde niet alleen in het produceren van een document of berekening. Ze zit in het vermogen van een geïdentificeerde professional om de redenering te controleren, de context te beoordelen, fouten te corrigeren, verantwoordelijkheid voor het advies te dragen en het aan de cliënt uit te leggen.
Precies daar kan AI het beroep veranderen zonder het uit te wissen. Hoe beter systemen worden in het snel voorbereiden van antwoorden, hoe waardevoller menselijke validatie wordt. De accountant kan zo de vertrouwenspersoon worden van een economie waarin een steeds groter deel van het voorbereidende werk door softwareagenten gebeurt.
Wat met de aansprakelijkheid?
Een eenvoudig model tekent zich af: AI bereidt voor; de professional controleert; de cliënt beslist. De tool verzamelt relevante elementen, identificeert bronnen, maakt een ontwerp en bewaart het spoor van de redenering. De accountant leest na, vraagt aanvullingen, corrigeert waar nodig en valideert — of weigert te valideren. Wanneer de materie professionele beoordeling vereist, zou geen output met externe gevolgen “officieel” mogen worden zonder dat professionele gebaar.
Dat model verandert ook de aansprakelijkheidsvraag. Een AI die een ontwerp produceert, kan niet worden behandeld als een autonome confrater. De rollen moeten uit elkaar worden gehouden. De technologieaanbieder moet instaan voor de werking van het platform, veiligheid, traceerbaarheid, controlemechanismen en contractuele beloften. De professional blijft verantwoordelijk voor het advies dat hij na beoordeling daadwerkelijk verstrekt. Het proces moet zichtbaar maken wie wat deed, op basis van welke bronnen, op welk moment en op welke documentversie.
Traceerbaarheid is geen technisch detail. Ze wordt waarschijnlijk een van de centrale bouwstenen van vertrouwen.
Een kantoor moet morgen concrete vragen kunnen beantwoorden:
- Welke gegevens gebruikte de AI?
- Welke regel of bron lag aan de basis van de berekening?
- Heeft de professional het initiële voorstel gewijzigd?
- Wie keurde het resultaat goed? Wanneer?
Een goede AI-architectuur voor cijferberoepen moet die vragen kunnen beantwoorden zonder achteraf een historiek te moeten reconstrueren.
“De accountant van morgen is misschien niet degene die het snelst produceert. Het is degene wiens validatie de meeste waarde heeft.” (
Nieuwe economische kans
Het model creëert ook een economische kans. Veel kmo’s hebben maar voor een specifiek deel van een dossier een accountant nodig, maar aarzelen om voor elke dagelijkse vraag een professional in te schakelen. Goed gecontroleerde AI kan het werk voorbereiden en de benodigde revisietijd verkorten. De professional focust dan op wat werkelijk oordeel vereist. De kost van validatie kan dalen zonder dat kwaliteit of verantwoordelijkheid verdwijnt.
Die evolutie vereist wel drie waarborgen.
- Ten eerste moet AI kunnen stoppen: als een bron ontbreekt of een dossier tegenstrijdig is, moet het systeem onzekerheid signaleren in plaats van te gokken.
- Ten tweede moeten cliëntgegevens onder controle blijven, met een architectuur die verenigbaar is met Europese eisen inzake vertrouwelijkheid en datasoevereiniteit.
- Ten derde moet de professional altijd het laatste woord hebben: validatie mag nooit een automatische klik aan het einde van een ondoorzichtig proces worden.
De accountancysector heeft hier een aanzienlijk voordeel. Hij bezit al wat AI-platformen nog proberen op te bouwen: een cultuur van bewijs, documentatie, controle, verantwoordelijkheid en vertrouwen. In plaats van technologie en beroep tegenover elkaar te plaatsen, is het productiever hun samenwerking te organiseren.
Dat is het model dat we bij CHUT.APP testen: outputs met professionele impact kunnen worden voorgelegd aan onafhankelijke accountants die ze nalezen, corrigeren en valideren onder hun eigen professionele verantwoordelijkheid. Het doel is niet een extra marketinglabel te creëren, maar concreet te testen hoe AI en professionals kunnen samenwerken zonder de verantwoordelijkheden te vertroebelen.
De accountant van morgen is misschien niet degene die het snelst produceert. Het is degene wiens validatie de meeste waarde heeft. In een wereld vol synthetische inhoud kan de menselijke handtekening, ondersteund door technologie maar er nooit in opgelost, een van de waardevolste activa van het beroep worden.
Over de auteur
Thibault Verbiest is advocaat aan de Balie van Parijs en General Counsel and Head of Partnerships bij CHUT.APP, een Belgisch soeverein AI-platform.
