In 2016 voerde de wetgever in ons land de procedure voor de Invordering van Onbetwiste Schulden (IOS) in. Het doel: ondernemingen sneller, eenvoudiger en goedkoper laten optreden tegen onbetaalde facturen.
In een context waarin laattijdige betalingen een structureel probleem blijven, kan dergelijk instrument een groot verschil maken voor de cashflow van bedrijven. Toch blijft de procedure volgens specialisten nog onderbenut. Wat heeft tien jaar IOS in de praktijk veranderd? En welke rol kunnen accountants spelen? We vroegen het aan Dirk Dewulf, General Manager en mede-eigenaar van Unpaid, een online platform dat bedrijven helpt bij de inning van onbetwiste b2b-facturen.
Dirk, waarom had België nood aan een procedure zoals IOS?
“Dat er behoefte was aan een efficiëntere invorderingsprocedure, blijkt uit recente cijfers. Volgens de laatste editie van de ‘Barometer van de Gerechtsdeurwaarder’ blijkt dat in 2023 ongeveer de helft van de Belgische ondernemingen aangaf problemen te ondervinden door laattijdige betalingen. Tijdens de coronapandemie lag dat aandeel nog rond 42 procent. Tegelijk steeg de gemiddelde betaaltermijn in b2b-relaties van 52 dagen in 2020 naar 63 dagen in 2023.”
“De impact van wanbetalingen op ondernemingen kan groot zijn. Zelfs financieel gezonde bedrijven kunnen in de problemen komen wanneer facturen structureel te laat betaald worden.”
Tot de invoering van de IOS-procedure was de klassieke gerechtelijke procedure vrijwel de enige manier om een onbetaalde factuur juridisch af te dwingen. “Dat traject kon gemakkelijk een jaar duren”, zegt Dewulf. “Je moest eerst een procedure starten, wachten op een zitting en vervolgens op een vonnis. Pas daarna kon een gerechtsdeurwaarder effectief optreden. De IOS-procedure werd daarom in 2016 ingevoerd als een alternatieve route voor onbetwiste schulden tussen ondernemingen.”
“Het revolutionaire element is dat je uiteindelijk een uitvoerbare titel krijgt die dezelfde kracht heeft als een vonnis, maar het proces verloopt veel sneller.”
Hoe werkt de IOS-procedure concreet?
“Dankzij deze procedure kun je als ondernemer onbetaalde en tegelijk niet-betwiste facturen innen zonder tussenkomst van een rechter. Het revolutionaire element is dat je uiteindelijk een uitvoerbare titel krijgt die dezelfde kracht heeft als een vonnis, maar het proces verloopt veel sneller.”
“Concreet start de procedure wanneer een dossier wordt ingediend en gecontroleerd op de wettelijke voorwaarden. Daarna betekent een gerechtsdeurwaarder de schuld aan de debiteur. Die krijgt vervolgens 38 dagen om te betalen of de schuld te betwisten. Blijft een reactie uit, dan kan de schuldeiser beschikken over een uitvoerbare titel en kunnen verdere maatregelen volgen, zoals beslag. In veel gevallen komt het echter niet zover, omdat de juridische druk al voldoende is om betaling af te dwingen.”
“De IOS-procedure combineert snelheid met juridische afdwingbaarheid. Als jouw factuur onbetwist is, is dit een perfect en veel sneller alternatief voor de traditionele juridische incasso. Daarnaast is er ook een belangrijk kostenvoordeel. “
Wat zijn de belangrijkste voordelen ten opzichte van een klassieke procedure?
“De IOS-procedure combineert snelheid met juridische afdwingbaarheid. Als jouw factuur onbetwist is, is dit een perfect en veel sneller alternatief voor de traditionele juridische incasso. Daarnaast is er ook een belangrijk kostenvoordeel. Doordat er geen volledige gerechtelijke procedure nodig is, liggen de kosten lager. Op maatschappelijk niveau vertaalt zich dat in aanzienlijke besparingen. Volgens onderzoek bedraagt het verschil in maatschappelijke kost tussen een gerechtelijke procedure en een IOS-dossier gemiddeld ongeveer 700 euro. Sinds de invoering van de procedure zijn al circa 200.000 IOS-dossiers behandeld, wat neerkomt op een geschatte maatschappelijke besparing van ongeveer 150 miljoen euro. Ook voor de rechtbanken betekent dit een belangrijke ontlasting.”
Waarom wordt de procedure nog niet vaker gebruikt?
“In de beginjaren van de IOS-regelgeving zagen we een sterke start. Dat kwam onder meer omdat sommige rechtbanken partijen verplichtten om bij onbetwiste facturen eerst IOS te gebruiken. Toen het Hof van Cassatie die verplichting ophief, stagneerde het aantal dossiers.”
“Het potentieel van deze procedure blijft groot. Als jaarlijks tienduizenden dossiers via IOS zouden verlopen in plaats van via de rechtbank, zou dat zowel voor bedrijven als voor de overheid aanzienlijke kostenbesparingen opleveren.”
“Sinds de invoering van de procedure zijn al circa 200.000 IOS-dossiers behandeld, wat neerkomt op een geschatte maatschappelijke besparing van ongeveer 150 miljoen euro. Ook voor de rechtbanken betekent dit een belangrijke ontlasting.”
Welke rol kunnen accountants spelen in dit verhaal?
“Accountants zijn een belangrijke schakel in het gebruik van de procedure. Wanneer we nieuwe klanten – elke maand verwelkomen we een veertigtal nieuwe namen –, vragen we hen hoe ze Unpaid ontdekt hebben. Vaak krijgen we hetzelfde antwoord: via hun accountant. En dat is logisch, want als accountant heb je doorgaans het beste zicht op de financiële administratie van jouw klanten, inclusief openstaande klantenrekeningen en betalingsachterstanden. Daardoor zijn accountants vaak de eersten die signaleren dat een factuur structureel onbetaald blijft.
“In de praktijk kun je als fiscaal adviseur jouw klanten op verschillende manieren ondersteunen. Je kunt sneller identificeren welke facturen in aanmerking komen voor een IOS-procedure, adviseren over het juiste moment om een invorderingstraject op te starten en helpen om administratieve fouten in facturatie of contractvoorwaarden te vermijden. Daarnaast speelt een accountant ook een belangrijke rol in sensibilisering. Veel kmo’s en zelfstandigen kennen de procedure immers nog onvoldoende.”
“Binnen ons eigen Unpaid-klantenbestand zijn accountants trouwens de grootste groep, goed voor zo’n 17 procent van onze portfolio.”
Hoe zie je de toekomst van de IOS-procedure?
“Ik zie momenteel twee belangrijke ontwikkelingen. De eerste is een mogelijke uitbreiding van de regelgeving naar b2c-facturen. Bij de invoering van de maatregel in 2016 was het al de bedoeling om ook onbetwiste schulden tussen bedrijven en consumenten via een gelijkaardige procedure te behandelen. De wetteksten bestaan al, maar politieke prioriteiten hebben de invoering tot nu toe vertraagd.”
“Een tweede factor is de verdere digitalisering van facturatie, bijvoorbeeld via Peppol. Die digitale evolutie kan administratieve fouten verminderen en betalingsprocessen versnellen, al blijft het voorlopig afwachten hoe groot de impact zal zijn op wanbetalingen.”
“In de praktijk kun je als fiscaal adviseur jouw klanten op verschillende manieren ondersteunen. Je kunt sneller identificeren welke facturen in aanmerking komen voor een IOS-procedure, adviseren over het juiste moment om een invorderingstraject op te starten en helpen om administratieve fouten in facturatie of contractvoorwaarden te vermijden.”
