De nieuwste editie van de imec.digimeter is uitgebracht en onthult dat AI in 2023 een concrete realiteit werd voor de inwoners van Vlaanderen. Aangevoerd door generatieve AI en ChatGPT, maakte deze technologie een indrukwekkende entree, waarbij het in slechts één jaar tijd wist te zorgen voor 18% vaste gebruikers (en zelfs 50% onder studenten), waarmee het de interesse van het grote publiek trok. Ter vergelijking: voor Netflix en TikTok was respectievelijk drie tot zes jaar nodig om een vergelijkbare adoptiegraad te bereiken. Dit enthousiasme voor AI gaat echter gepaard met groeiende zorgen over de invloed ervan op werk, desinformatie en privacy. Er is sprake van een verdeeldheid, waarbij de ene helft van de Vlaamse bevolking nog geen duidelijk standpunt inneemt, terwijl de andere helft dat wel doet. Hierbij komt een nieuwe dimensie van de digitale kloof naar voren: naast de bestaande verschillen in toegang, vaardigheden en houdingen, zien we nu ook een kloof op basis van efficiëntie.
Het jaar van de doorbraak van AI
In tegenstelling tot de voorbije jaren werd dit jaar niet alleen gepeild naar de algemene houding van de Vlaming ten aanzien van artificiële intelligentie, maar werd ook meer focus gelegd op het bevragen van drie specifieke AI-toepassingen: chatbots, spraakassistenten en het gebruik van generatieve AI-diensten die tekst, beeld, muziek en/of spraak genereren. Wat betreft chatbots en spraakassistenten, lagen de bevindingen in lijn met die van vorig jaar. Ongeveer 1 op 10 Vlamingen weet niet wat chatbots (12%) of spraakassistenten (9%) zijn. 41% weet wat een chatbot is, maar gebruikte het nooit eerder. Een kleine helft van de Vlamingen kent zo’n spraakassistent, maar heeft het nooit gebruikt (45%). Zo’n 4 op 10 gebruiken deze twee (respectievelijk 47% en 46%). Bij respectievelijk 14% en 18% van de Vlamingen is dat zelfs een gewoontegebruik.
Gebruik van AI brengt ons efficiëntie
Als we dan even dieper inzoomen op het deel van de Vlamingen die in het afgelopen jaar gebruik maakte van AI-diensten om tekst, beeld, muziek of spraak te genereren, waren de voornaamste redenen om dat te doen: (1) het verkennen van platformen als ChatGPT en zien wat ze kunnen (75%), (2) efficiëntiewinst gaan zoeken in het werk dat men als werknemer of student moet gaan doen (56%) en (3) amusement en leuke, verrassende nieuwe dingen proberen maken (44%).
Als we dieper inzoomen op de groep die ondertussen het gewoontegebruik heeft geïnternaliseerd, dan is die efficiëntiewinst met stip de voornaamste drijfveer en zien we een zeer hoge tevredenheid over de resultaten van het gebruik. Daarmee is mogelijk de kiem voor een nieuwe, vierde dimensie van de digitale kloof gelegd (naast toegang, vaardigheden en attitudes): die van de efficiëntie. Een kloof tussen zij die AI omarmen en daardoor efficiënter worden in wat ze als werknemer (bijvoorbeeld tekst schrijven, code schrijven, creatief werk, …) of student (bijvoorbeeld literatuur verwerken) verondersteld worden te doen en zij die (in termen van tijd althans) minder efficiënt bepaalde taken uitvoeren omdat ze niet door AI worden ondersteund.
Kennis rond innovatieve technologieën gaat erop vooruit
Naast AI legden we de Vlaming nog 11 andere concepten voor met de vraag of ze die kenden, en of die kennis ook voldoende is om de technologieconcepten aan anderen te kunnen uitleggen.
Digitale overheid, motor van digitale transformatie… met werkpunten
Alsmaar meer burgers in Vlaanderen vinden digitaal de weg naar de overheid. Het is iets dat we later in dit rapport ook bevestigd zien als we de Vlaming vragen in welke mate men burgerzaken met de overheid het liefst op papier, aan het loket, dan wel online afhandelt (zie 1.8 Homo Digitalis). Het aantal Vlamingen dat de voorkeur uitspreekt voor een exclusief offline afhandeling van deze burgerzaken daalde (24%, -5).
Ondanks deze daling zijn er wel nog werkpunten op twee flanken: gebruiksvriendelijkheid en vertrouwen. Inzake gebruiksvriendelijkheid zien we in het ‘Digitale kloof’-hoofdstuk een daling in het aantal mensen dat omgaan met digitale technologie makkelijk vindt. Dit cijfer blijft op 57% steken. Dat wil dus zeggen dat een kleine helft van de Vlamingen het niet makkelijk vindt om probleemloos de weg te vinden in de veelheid aan online platformen en diensten. Daarnaast vindt slechts 30% (-1) de websites van de overheid duidelijk en toegankelijk. Ook zien we een stijging in diegenen die aangeven dat ze vaak dezelfde gegevens meerdere keren moeten doorgeven aan de overheid (49%, +3). In 2020 was dit percentage nog maar 26%.
Imec.digimeter 2023 biedt diepgaande inzichten in de digitale gewoonten, vaardigheden, attitudes en technologische trends van de Vlaamse bevolking. Deze toonaangevende studie brengt de digitale transformatie in de ruimste zin onder de Vlamingen in kaart. Het doel is om zowel de burger, beleidsmakers, kennisinstellingen als de industrie inzicht te verschaffen in veranderende behoeften, gewoonten en attitudes. Hiermee bieden ze een referentiepunt in onze snel evoluerende digitale samenleving.
De Marez, L., Sevenhant, R., Denecker, F., Georges, A., Wuyts, G. & Schuurman, D. (2024).
Imec.digimeter.2023. Digitale trends in Vlaanderen. Imec.
